Gdańsk od wieków był domem dla licznej społeczności żydowskiej. Żydzi wnieśli znaczący wkład w rozwój miasta, jego kultury i gospodarki. Jednak, podobnie jak wiele innych społeczności żydowskich w Europie, społeczność gdańska doświadczyła okropnych prześladowań podczas Holokaustu. W tym artykule na gdanski.pro opowiemy więcej o życiu Żydów w Gdańsku.
Początki życia żydowskiego w mieście
Żydzi osiedlili się w Gdańsku jeszcze w średniowieczu. Ich wkład w rozwój miasta był znaczący. Zajmowali się handlem, rzemiosłem, a także aktywnie uczestniczyli w życiu publicznym. Wieki XVI-XVIII były okresem rozkwitu społeczności żydowskiej w Gdańsku. Żydzi posiadali własną synagogę, szkołę, cmentarz i inne instytucje religijne. Aktywnie angażowali się w życie miasta, prowadząc działalność charytatywną i wspierając wydarzenia kulturalne. Później jednak Żydzi spotkali się z pierwszymi przejawami antysemityzmu. Ich prawa i mobilność społeczna były w Gdańsku dość ograniczone.
Większość Żydów w Gdańsku była kupcami. Zajmowanie się handlem w Wolnym Mieście było dość wygodne, ponieważ znajdował się tam port łączący Polskę z wieloma krajami europejskimi. Ogólnie rzecz biorąc, żydowscy kupcy w Gdańsku zajmowali się handlem chlebem polskiej szlachty, która znajdowała w nich swoich faktorów i pośredników w interesach z niemieckim patrycjatem miasta. W przededniu II wojny światowej w Gdańsku mieszkało ponad 5800 Żydów.
Zniszczenie społeczności żydowskiej
Najtragiczniejszy okres w dziejach gdańskiej społeczności żydowskiej przypadł na okres II wojny światowej. Naziści po zajęciu miasta rozpoczęli systematyczne prześladowania Żydów. Tysiące osób zostało deportowanych do obozów koncentracyjnych, gdzie zginęli. Gdańskie getto zostało zlikwidowane, a synagoga zniszczona. Żydzi żyli w nieludzkich warunkach i byli poddawani znacznym nękaniom. W przededniu II wojny światowej wielu Żydom udało się wyemigrować, a w 1939 roku w Gdańsku z tej społeczności pozostało około 1200 osób.
Po wybuchu II wojny światowej jednym z pierwszych kroków podjętych przez nazistów było utworzenie żydowskiego getta. Tysiące Żydów zostało stłoczonych w niewielkiej części miasta, gdzie mieszkali w przerażających warunkach. Otrzymywali skromne racje żywnościowe, a warunki sanitarne były katastrofalne. Następnie władze niemieckie zaczęły deportować Żydów z getta do obozów koncentracyjnych, w tym do obozu Stutthof. W obozach tych Żydzi byli torturowani, głodzeni i zabijani. Ci, którzy pozostali w getcie, zostali rozstrzelani podczas jego likwidacji. Tysiące Żydów zostało rozstrzelanych lub deportowanych do obozów zagłady. Gdańska synagoga, która była centrum życia religijnego społeczności żydowskiej, została zniszczona.
Po wojnie tylko niewielka liczba Żydów powróciła do Gdańska. Większość z nich wyemigrowała do Izraela i innych krajów. W XXI wieku w Gdańsku przetrwały miejsca związane z tragicznymi losami społeczności żydowskiej. Na terenie dawnego getta wzniesiono pomniki, a w muzeach można dowiedzieć się więcej o Holokauście. Pamięć o tych wydarzeniach jest dla Gdańska bardzo ważna, gdyż przypomina o konieczności walki z antysemityzmem i wszelkimi formami dyskryminacji.
W XXI wieku w Wolnym Mieście istnieje niewielka społeczność żydowska. Mimo niewielkich rozmiarów stara się ona zachować swoją tożsamość i kulturę. Jednym z głównych osiągnięć społeczności było odrestaurowanie synagogi. Proces ten był długi i trudny, ale dzięki staraniom społeczności i wsparciu lokalnych władz synagoga ponownie otworzyła swoje drzwi. Gdańska społeczność żydowska organizuje różne wydarzenia kulturalne, takie jak wykłady, koncerty i wystawy. Pozwala to nie tylko zachować pamięć o przeszłości, ale także promować kulturę żydowską wśród ogółu społeczeństwa.