Miał złożony charakter, nie chciał komunikować się z ludźmi, nienawidził kobiet, ale bardzo kochał pudle. Tak można przedstawić jednego z najwybitniejszych gdańszczan, A. Schopenhauera. Miał wady, jak wszyscy ludzie, ale był obdarzony niezwykłym umysłem i stał się wybitnym filozofem, który wywarł ogromny wpływ na kształtowanie się światopoglądu Fryderyka Nietzschego, Richarda Wagenera, Henryka i Tomasza Mannów, Samuela Becketta i wielu innych – podaje gdański.pro.
Aby zrozumieć, jak i w jakich warunkach kształtował się charakter i poglądy wybitnego filozofa, warto prześledzić historię jego życia od dzieciństwa.
Dzieciństwo i młodość A. Schopenhauera
Rodzicami chłopca byli niemiecka pisarka Johanna Schopenhauer i bogaty gdański kupiec Heinrich Floris Schopenhauer. Arthur Schopenhauer urodził się 22 lutego 1788 roku w Gdańsku w domu przy ulicy Św. Ducha. Niedługo, gdyż w 1793 roku jego rodzina przeniosła się do Hamburga. W kolejnych latach życia Artur podróżował z rodzicami po całej Europie. Później rozpoczął studia w Hamburgu, aby opanować zawód kupiecki, ale wkrótce przeniósł się na studia medyczne i przyrodnicze w Getyndze, a później na filologię klasyczną w Berlinie. W 1813 roku A. Schopenhauer obronił doktorat w Jenie. Z kolei w 1819 roku ukazało się główne dzieło jego życia „Die Welt als Wille und Vorstellung” („Świat jako wola i przedstawienie”). Dzięki napisaniu tej pracy uzyskał habilitację w Berlinie, a także uprawnienia do nauczania na uniwersytecie, zostając profesorem nadzwyczajnym.
W 1831 roku A. Schopenhauer zrezygnował z pracy i przeniósł się do Frankfurtu nad Menem. Od tego czasu nie pracował już na żadnej uczelni, a całe swoje życie poświęcił działalności badawczej. Dzięki kolejnym dziełom zyskał sławę i uznanie. Jego filozofia wywarła wielki wpływ na społeczeństwo niemieckie w czasie, gdy walczono o demokratyczne państwo, w okresie zwanym Wiosną Ludów mającym miejsce w latach 1848-1849.
Jako filozof A. Schopenhauer był przedstawicielem pesymizmu. Badał zagadnienia i problemy wolności, odpowiedzialności moralnej jednostki i zła moralnego. Poruszał kwestie rozbieżności między rzeczywistością a ideałami moralnymi.
Gdzie A. Schopenhauer spędzał czas wolny w Gdańsku?
Chociaż A. Schopenhauer wyjechał z Gdańska jako dziecko, w mieście można znaleźć wiele jego śladów. Aby je zobaczyć, trzeba wiedzieć, gdzie patrzeć. Ponieważ rodzina filozofa była zamożna, oprócz głównego domu w Gdańsku miała też kilka posiadłości wiejskich na obrzeżach miasta.
Posiadłość w Sztutowie
Pierwsza dzierżawiona przez rodzinę posiadłość znajdowała się we wsi położonej 2 km od Bałtyku i Zalewu Wiślanego. W różnych okresach dom w słynnej posiadłości był wynajmowany przez wielu zamożnych ludzi. Jednym z nich był dziadek A. Schopenhauera. Z kolei pradziadek filozofa, Jan Schopenhauer, gościł w tym miejscu cara Piotra I oraz w 1716 roku – carycę Katarzynę.
Dwór w Oruni
Druga posiadłość znajdowała się w Oruni. Teraz dom, w którym rodzina A. Schopenhauera spędzała czas, już nie istnieje. Jednak można w tym miejscu spacerować po pozostałościach niegdyś luksusowego parku Schopenhauera.
Park założył w XVIII wieku dziadek filozofa, Andrzej Schopenhauer, obok domu rodzinnego. Początkowo był urządzony w stylu francuskim. W tym czasie każdy miał dostęp do parku, co w tamtych czasach było rzeczą zdumiewająca, a więc tak nietypowy fakt odnotował nawet w swoich dziełach podróżnik Johann Bernoulli, który przebywał w Oruni w 1777 roku. Pisał wówczas, że otwarte zezwolenie na zwiedzanie parku jest przykładem dobroci i szlachetności właściciela.
Majątek został sprzedany w 1845 roku. Na miejscu dawnego domu Schopenhauerów stoi obecnie miejski budynek kultury.
W 2000 roku na terenie dawnego domu znaleziono fragment granitowego ganku z 1701 roku. Przyjmuje się, że znalezisko należy do majątku Schopenhauerów. Ten fragment można teraz zobaczyć w lapidarium, znajdującym się w Oruni pod adresem ul. Gościnna 3. Jednym z zabytków, które można podziwiać w parku, jest topola olbrzymia, której pień ma obwód 410 cm.
Dwór w Oliwie
Słynny Dwór III, położony przy ulicy Polanki 122. Pierwsza wzmianka o majątku pojawiła się w 1625 roku, w czasie swojego istnienia miał wielu właścicieli. W 1786 roku majątek stał się własnością Heinricha Florisa Schopenhauera, ojca Artura Schopenhauera.
Tu, wśród zieleni i kwiatów niezwykłego ogrodu, w pobliżu stawów i fontanny, przyszły filozof spędzał dzieciństwo. Z sentymentem wspomina je w swoich zapiskach. Rodzina Schopenhauerów opiekowała się majątkiem i wzbogacała dorobek poprzednich właścicieli. Szczególnie znany był ogród ozdobny, w którym było wiele kwiatów i egzotycznych roślin. Matka A. Schopenhauera, Johanna, zorganizowała w majątku prawdziwą galerię obrazów z obrazami uczniów Rembrandta, a także oryginalnym dziełem Albrechta Dürera.
Majątek składał się z dwóch budynków: północnego (pocz. XIX wieku) i południowego (koniec XVIII wieku). W okresie rządów sowieckich gmach południowy, mimo swojej wartości historycznej, a także piękne rozwiązania architektoniczne w postaci klasycznych okiennic i stropów sztukatorskich, zostały rozebrane i zdewastowane. Z kolei przebudowa budynku północnego zniszczyła jego dawny charakter. Obecnie na terenie dawnej posiadłości znajduje się dom dziecka oraz schronisko dla ptaków objętych ochroną.
Domy Schopenhauerów w Gdańsku
Najbardziej znaną posiadłością rodu Schopenhauerów jest gdański dom, położony przy ulicy Św. Ducha 47. Szczególnie przyciąga on turystów, którzy przybywają do miasta w poszukiwaniu śladów słynnego filozofa.
Kilka domów dalej mieści się dom rodzinny matki A. Schopenhauera, znany jako Dom „Pod Żółwiem”. Budynek zachował się w pierwotnym stanie i wyróżnia się m.in. figurą żółwia na szczycie. Dom wybudowano w 1650 roku, elewacja została otynkowana, występuje bez podziałów architektonicznych, jest trójosiowy, trzykondygnacyjny, z wysokim parterem. Wejście ma prosty portal. Szczyt budynku jest bogato zdobiony dekoracją roślinną, ze stylizowanymi ptasimi głowami i metalowym żółwiem.
W 1945 roku budynek zniszczono. Odbudowano go w 1958 roku z nowym układem wnętrz. Z kolei w 1965 roku odrestaurowano ozdobny fronton budynku, a około 1790 roku przebudowano kruchtę w stylu barokowym.
Obecnie w budynku mieści się Biblioteka Pod Żółwiem. O związku domu ze słynnym filozofem przypomina tablica pamiątkowa.
Postać żółwia jest osobliwa i często dom rodziny Schopenhauerów jest mylony z rodzinnym domem matki filozofa, a Dom „Pod Żółwiem” błędnie uważa się za miejsce narodzin A. Schopenhauera. Zamieszanie potęguje zmiana numeracji budynków, którą przeprowadzono w latach 60. XX wieku. Kamienica pod Żółwiem miała kiedyś numer 81, teraz jest to 111. Dom, w którym urodził się A. Schopenhauer miał numer 114, a teraz jest to 47.
Dlaczego pudel jest często przedstawiany obok A. Schopenhauera?
A. Schopenhauer kochał zwierzęta. Uważał, że zwierzęta z natury są dokładnie równe człowiekowi, ponieważ mogą czuć i cierpieć tak jak on. Podważył pogląd, że zwierzę jest maszyną lub mechanizmem, który jest nieświadomy i niczego nie czuje. A. Schopenhauer był jednym z pierwszych filozofów, którzy uważali, że miarą człowieczeństwa jest stosunek do zwierząt. Takie myślenie było nowością. W XVIII wieku zmieniły się dotychczasowe poglądy. Problematyka ochrony zwierząt pojawiła się w połowie XIX wieku. W tym czasie w Anglii powstało pierwsze stowarzyszenie na rzecz walki z okrucieństwem wobec zwierząt. Pojawili się też pierwsi obrońcy praw zwierząt. Wśród nich był A. Schopenhauer.
W tamtych czasach stosunek do zwierząt stopniowo się zmieniał, stawały się zwierzętami domowymi, a nie tylko wykonawcami pewnych zadań. Przede wszystkim taka zmiana dokonała się w domach ludzi zamożnych, których stać było na trzymanie zwierzęcia bez określonego celu. Pojawiły się nowe rasy domowych psów ozdobnych, psom i kotom nadawano fantazyjne imiona i stawały się one ulubieńcami rodziny.
A. Schopenhauer miał wiele pudli i każdego z nich nazywał Atma, co oznacza „dusza świata”. Filozof odziedziczył miłość do zwierząt po rodzicach. Jego mama miała ulubione psy i koty, a ojciec psa myśliwskiego.
A. Schopenhauer, a także inny słynny gdańszczanin Daniel Fahrenheit, to osoby o światowych nazwiskach. Choć z Gdańskiem był związany tylko przez pierwsze 5 lat życia, to w mieście znajduje się wiele nawiązań do wybitnego myśliciela, które pozwalają zajrzeć w przeszłość i zobaczyć, gdzie rozpoczęła się droga na wyżyny wielkiego człowieka.