Historia Gdańska to nie tylko kronika ważnych wydarzeń, przemian architektonicznych i przełomów politycznych, ale przede wszystkim ludzie, którzy kształtowali oblicze miasta i odcisnęli trwałe piętno na jego życiu. Dzięki ich pracy, talentowi i zaangażowaniu, stolica polskiego Pomorza stała się prężnym ośrodkiem kultury, nauki i sportu. Aby uhonorować osoby, które wniosły znaczący wkład w rozwój miasta, ustanowiono tytuł Honorowego Obywatela Miasta Gdańska. Wśród wyróżnionych tą prestiżową godnością znajdują się postacie światowego formatu: naukowcy, politycy, artyści i działacze społeczni. W tym artykule na portalu gdanski.pro przybliżamy sylwetki najsłynniejszych honorowych obywateli Gdańska.
Lech Wałęsa
Lech Wałęsa to wybitny polski polityk, mąż stanu, pierwszy przywódca Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” oraz prezydent RP w latach 1990–1995. W 1983 roku został laureatem Pokojowej Nagrody Nobla za bezkrwawą walkę z totalitaryzmem i ogromny wkład w obalenie reżimu komunistycznego w Europie Środkowo-Wschodniej.
Gdańsk zajmuje w biografii Wałęsy miejsce szczególne. To właśnie tutaj, w sierpniu 1980 roku na terenie ówczesnej Stoczni Gdańskiej, stanął na czele historycznego strajku robotników. Wydarzenie to zapoczątkowało lawinę przemian społecznych i politycznych w kraju i na świecie. Udział w tych zrywach uczynił z obrońcy demokracji jednego z najbardziej wpływowych liderów tamtych czasów.
Tytuł Honorowego Obywatela Gdańska nadano Lechowi Wałęsie w kwietniu 1997 roku, co było symbolicznym zwieńczeniem jego wyjątkowej więzi z miastem.
George H.W. Bush
George Herbert Walker Bush to 41. prezydent Stanów Zjednoczonych, wytrawny polityk, dyplomata i jeden z kluczowych przywódców światowych u schyłku zimnej wojny. Jego prezydentura przypadła na czas tektonicznych zmian geopolitycznych w Europie, które doprowadziły do ostatecznego upadku systemu komunistycznego i odzyskania suwerenności przez wiele państw bloku wschodniego.
Gdańsk, jako tętniące serce walki o wolność, zawsze mógł liczyć na potężne wsparcie amerykańskiej administracji. Historycznym momentem była wizyta George’a Busha seniora w Polsce w lipcu 1989 roku. Jako urzędujący prezydent USA osobiście przybył do miasta, by spotkać się z liderem opozycji, Lechem Wałęsą. Wizyta ta stała się jasnym sygnałem dla całego bloku wschodniego, że Stany Zjednoczone wierzą w demokratyczną przyszłość narodu polskiego i gwarantują mu polityczne wsparcie na drodze do niezależności.
Doceniając nieoceniony wkład 41. prezydenta USA w obalenie komunizmu oraz jego konsekwentne wspieranie polskiej suwerenności, władze miasta podjęły decyzję o nadaniu mu honorowego obywatelstwa. Uroczysta ceremonia odbyła się w lipcu 1997 roku. Były prezydent przyleciał na zaproszenie samorządowców, by wziąć udział w hucznych obchodach tysiąclecia Gdańska. Odbierając pamiątkowy dyplom, Bush ze wzruszeniem wspominał swoją poprzednią wizytę z 1989 roku. Podkreślił wówczas, że Gdańsk na zawsze zapisze się w historii świata jako miasto-bohater, którego wyjątkowa odwaga i głód prawdy odmieniły losy całej Europy. W oczach mieszkańców postać Busha seniora na stałe zapisała się jako uosobienie niezachwianej solidarności transatlantyckiej i triumfu wolnego świata nad totalitaryzmem.
Ronald Reagan
Ronald Reagan to 40. prezydent Stanów Zjednoczonych i jedna z najbardziej wpływowych postaci politycznych XX wieku. Jego bezkompromisowa strategia powstrzymywania sowieckiej ekspansji (ZSRR otwarcie nazywał „imperium zła”) oraz kolosalne wsparcie gospodarcze i informacyjne dla antykomunistycznego podziemia odegrały decydującą rolę w skruszeniu żelaznej kurtyny.
Polacy darzyli Reagana ogromnym szacunkiem za jego niezłomne poparcie dla „Solidarności” w najmroczniejszych dniach stanu wojennego. Choć w trakcie swojej kadencji nigdy nie odwiedził Polski, jego realna pomoc dla polskiego ruchu wyzwoleńczego była nie do przecenienia. Do Gdańska mógł przyjechać dopiero po odejściu z urzędu – we wrześniu 1990 roku. W Stoczni Gdańskiej wygłosił wtedy porywające przemówienie do tysięcy stoczniowców, którzy w dowód wdzięczności zgotowali mu potężne owacje.
Decyzję o nadaniu Ronaldowi Reaganowi tytułu Honorowego Obywatela Gdańska podjęto w 2000 roku. Z racji podeszłego wieku i słabnącego zdrowia były prezydent USA nie był jednak w stanie osobiście uczestniczyć w ceremonii.
Margaret Thatcher
Margaret Thatcher to wybitna brytyjska mąż stanu, premier Wielkiej Brytanii w latach 1979–1990, powszechnie znana jako Żelazna Dama. Przeszła do historii jako jedna z najbardziej stanowczych i bezkompromisowych przywódczyń zachodniego świata, prowadząca konsekwentną politykę przeciwko sowieckiemu reżimowi.
Dla Polski Thatcher stała się postacią niezwykle bliską po swojej historycznej wizycie w listopadzie 1988 roku. Mimo jawnych prób ograniczenia jej programu przez komunistyczne władze, brytyjska premier stanowczo uparła się przy podróży do Gdańska. Na miejscu odwiedziła legendarną stocznię, złożyła kwiaty pod Pomnikiem Poległych Stoczniowców i otwarcie zamanifestowała swoje poparcie dla zdelegalizowanego wówczas związku Lecha Wałęsy. Jej płomienne przemówienie w obronie wolności i praw pracowniczych odbiło się szerokim echem w całym demokratycznym świecie.
W dowód głębokiego szacunku za niezachwiane wsparcie polskiego zrywu niepodległościowego, Rada Miasta uhonorowała ją tytułem honorowej obywatelki. Dyplom i klucze do miasta Żelazna Dama odebrała osobiście w sierpniu 2000 roku, podczas uroczystych obchodów 20-lecia „Solidarności”. Dla gdańszczan na zawsze pozostała symbolem niezłomnej woli i szczerej wierności demokratycznym ideałom.
Andrzej Wajda
Andrzej Wajda to światowej sławy polski reżyser, scenarzysta i laureat Oscara. Zapisał się w pamięci narodowej jako wybitny kronikarz polskich losów, który poprzez język kina odważnie obnażał i punktował komunistyczną cenzurę.
W 1981 roku, gdy strajki w Stoczni Gdańskiej wciąż jeszcze żyły w świadomości społecznej, Wajda nakręcił tam „Człowieka z żelaza” – poruszający obraz dokumentujący narodziny „Solidarności”. W tym samym roku dzieło to zdobyło Złotą Palmę – najważniejszą nagrodę festiwalu filmowego w Cannes. Film trafił na ekrany w tak idealnym momencie, że do dziś trudno go oddzielić od historycznych wydarzeń, które stanowiły jego tło.
W styczniu 2016 roku Wajda dołączył do grona Honorowych Obywateli Gdańska. Uroczysta gala odbyła się w marcu tego samego roku w murach Europejskiego Centrum Solidarności – dokładnie tam, gdzie przed laty toczyła się historia będąca inspiracją dla jego arcydzieła.
Danuta Wałęsa
Danuta Wałęsa to polska działaczka społeczna i żona Lecha Wałęsy. Odegrała absolutnie kluczową, choć przez długie lata utrzymywaną w cieniu, rolę w budowaniu i przetrwaniu „Solidarności”.
Kiedy Lech Wałęsa został internowany przez władze komunistyczne, to właśnie Danuta stała się jego niezależnym głosem na świecie. W 1983 roku, w imieniu swojego męża, poleciała do Oslo, by odebrać Pokojową Nagrodę Nobla. Choć Lech był wtedy na wolności, nie zdecydował się opuścić Polski, obawiając się problemów z powrotem do ojczyzny.
W uznaniu za ogromny, osobisty wkład w odzyskanie przez Polskę wolności oraz wieloletnią, aktywną działalność społeczną, w 2022 roku Danuta Wałęsa otrzymała tytuł Honorowej Obywatelki Gdańska. To wyjątkowe wyróżnienie stało się sprawiedliwym i długo wyczekiwanym hołdem dla kobiecego oblicza „Solidarności”.
Jerzy Owsiak
Jerzy Owsiak to powszechnie znany i ceniony polski działacz społeczny, pomysłodawca i twórca Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy (WOŚP) – największej akcji charytatywnej w Polsce. Inicjatywa ta każdego roku mobilizuje miliony serc i gromadzi potężne środki na ratowanie życia oraz zakup specjalistycznego sprzętu dla szpitali dziecięcych i oddziałów geriatrycznych.
Niestety, Gdańsk łączy z Jerzym Owsiakiem nie tylko radość wspólnego pomagania, ale i bolesne, tragiczne wydarzenia. W styczniu 2019 roku, podczas gdańskiego finału WOŚP, śmiertelnie ugodzono nożem prezydenta miasta, Pawła Adamowicza. W tamtych niezwykle trudnych dniach Owsiak stał się dla wielu postacią, która pomogła zjednoczyć mieszkańców we wspólnym żalu i stanowczym sprzeciwie wobec języka nienawiści.
W dowód szczerej wdzięczności za wieloletnie wsparcie, niesienie pomocy najbardziej potrzebującym i bycie oparciem w chwilach próby, władze miasta zdecydowały o nadaniu Jerzemu Owsiakowi tytułu Honorowego Obywatela Gdańska. Oficjalne wręczenie wyróżnienia miało miejsce w 2024 roku.
Honorowi obywatele Gdańska to wybitne osobistości, które na różne sposoby ukształtowały polityczny, kulturalny i społeczny krajobraz miasta oraz całego regionu. Każdy z nich stał się żywym symbolem epokowych zmian, niezachwianej odwagi oraz bezinteresownego poświęcenia dla dobra ogółu.