{"id":2118,"date":"2024-09-12T23:18:04","date_gmt":"2024-09-12T21:18:04","guid":{"rendered":"https:\/\/gdanski.pro\/?p=2118"},"modified":"2024-09-12T23:18:17","modified_gmt":"2024-09-12T21:18:17","slug":"historia-spolecznosci-zydowskiej-w-gdansku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/eternal-2118-historia-spolecznosci-zydowskiej-w-gdansku","title":{"rendered":"Historia spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Gda\u0144sku"},"content":{"rendered":"\n

Gda\u0144sk od wiek\u00f3w by\u0142 domem dla licznej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. \u017bydzi wnie\u015bli znacz\u0105cy wk\u0142ad w rozw\u00f3j miasta, jego kultury i gospodarki. Jednak, podobnie jak wiele innych spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskich w Europie, spo\u0142eczno\u015b\u0107 gda\u0144ska do\u015bwiadczy\u0142a okropnych prze\u015bladowa\u0144 podczas Holokaustu. W tym artykule na gdanski.pro<\/a> opowiemy wi\u0119cej o \u017cyciu \u017byd\u00f3w w Gda\u0144sku.<\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tki \u017cycia \u017cydowskiego w mie\u015bcie <\/h2>\n\n\n\n

\u017bydzi osiedlili si\u0119 w Gda\u0144sku jeszcze w \u015bredniowieczu. Ich wk\u0142ad w rozw\u00f3j miasta by\u0142 znacz\u0105cy. Zajmowali si\u0119 handlem, rzemios\u0142em, a tak\u017ce aktywnie uczestniczyli w \u017cyciu publicznym. Wieki XVI-XVIII by\u0142y okresem rozkwitu spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Gda\u0144sku. \u017bydzi posiadali w\u0142asn\u0105 synagog\u0119, szko\u0142\u0119, cmentarz i inne instytucje religijne. Aktywnie anga\u017cowali si\u0119 w \u017cycie miasta, prowadz\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywn\u0105 i wspieraj\u0105c wydarzenia kulturalne. P\u00f3\u017aniej jednak \u017bydzi spotkali si\u0119 z pierwszymi przejawami antysemityzmu. Ich prawa i mobilno\u015b\u0107 spo\u0142eczna by\u0142y w Gda\u0144sku do\u015b\u0107 ograniczone. <\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w w Gda\u0144sku by\u0142a kupcami. Zajmowanie si\u0119 handlem w Wolnym Mie\u015bcie by\u0142o do\u015b\u0107 wygodne, poniewa\u017c znajdowa\u0142 si\u0119 tam port \u0142\u0105cz\u0105cy Polsk\u0119 z wieloma krajami europejskimi. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, \u017cydowscy kupcy w Gda\u0144sku zajmowali si\u0119 handlem chlebem polskiej szlachty, kt\u00f3ra znajdowa\u0142a w nich swoich faktor\u00f3w i po\u015brednik\u00f3w w interesach z niemieckim patrycjatem miasta. W przededniu II wojny \u015bwiatowej w Gda\u0144sku mieszka\u0142o ponad 5800 \u017byd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Zniszczenie spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej <\/h2>\n\n\n\n

Najtragiczniejszy okres w dziejach gda\u0144skiej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej przypad\u0142 na okres II wojny \u015bwiatowej. Nazi\u015bci po zaj\u0119ciu miasta rozpocz\u0119li systematyczne prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w. Tysi\u0105ce os\u00f3b zosta\u0142o deportowanych do oboz\u00f3w koncentracyjnych, gdzie zgin\u0119li. Gda\u0144skie getto zosta\u0142o zlikwidowane, a synagoga zniszczona. \u017bydzi \u017cyli w nieludzkich warunkach i byli poddawani znacznym n\u0119kaniom. W przededniu II wojny \u015bwiatowej wielu \u017bydom uda\u0142o si\u0119 wyemigrowa\u0107, a w 1939 roku w Gda\u0144sku z tej spo\u0142eczno\u015bci pozosta\u0142o oko\u0142o 1200 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej jednym z pierwszych krok\u00f3w podj\u0119tych przez nazist\u00f3w by\u0142o utworzenie \u017cydowskiego getta. Tysi\u0105ce \u017byd\u00f3w zosta\u0142o st\u0142oczonych w niewielkiej cz\u0119\u015bci miasta, gdzie mieszkali w przera\u017caj\u0105cych warunkach. Otrzymywali skromne racje \u017cywno\u015bciowe, a warunki sanitarne by\u0142y katastrofalne. Nast\u0119pnie w\u0142adze niemieckie zacz\u0119\u0142y deportowa\u0107 \u017byd\u00f3w z getta do oboz\u00f3w koncentracyjnych, w tym do obozu Stutthof. W obozach tych \u017bydzi byli torturowani, g\u0142odzeni i zabijani. Ci, kt\u00f3rzy pozostali w getcie, zostali rozstrzelani podczas jego likwidacji. Tysi\u0105ce \u017byd\u00f3w zosta\u0142o rozstrzelanych lub deportowanych do oboz\u00f3w zag\u0142ady. Gda\u0144ska synagoga, kt\u00f3ra by\u0142a centrum \u017cycia religijnego spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, zosta\u0142a zniszczona.<\/p>\n\n\n\n

Po wojnie tylko niewielka liczba \u017byd\u00f3w powr\u00f3ci\u0142a do Gda\u0144ska. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich wyemigrowa\u0142a do Izraela i innych kraj\u00f3w. W XXI wieku w Gda\u0144sku przetrwa\u0142y miejsca zwi\u0105zane z tragicznymi losami spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. Na terenie dawnego getta wzniesiono pomniki, a w muzeach mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej o Holokau\u015bcie. Pami\u0119\u0107 o tych wydarzeniach jest dla Gda\u0144ska bardzo wa\u017cna, gdy\u017c przypomina o konieczno\u015bci walki z antysemityzmem i wszelkimi formami dyskryminacji.<\/p>\n\n\n\n

W XXI wieku w Wolnym Mie\u015bcie istnieje niewielka spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska. Mimo niewielkich rozmiar\u00f3w stara si\u0119 ona zachowa\u0107 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i kultur\u0119. Jednym z g\u0142\u00f3wnych osi\u0105gni\u0119\u0107 spo\u0142eczno\u015bci by\u0142o odrestaurowanie synagogi. Proces ten by\u0142 d\u0142ugi i trudny, ale dzi\u0119ki staraniom spo\u0142eczno\u015bci i wsparciu lokalnych w\u0142adz synagoga ponownie otworzy\u0142a swoje drzwi. Gda\u0144ska spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska organizuje r\u00f3\u017cne wydarzenia kulturalne, takie jak wyk\u0142ady, koncerty i wystawy. Pozwala to nie tylko zachowa\u0107 pami\u0119\u0107 o przesz\u0142o\u015bci, ale tak\u017ce promowa\u0107 kultur\u0119 \u017cydowsk\u0105 w\u015br\u00f3d og\u00f3\u0142u spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gda\u0144sk od wiek\u00f3w by\u0142 domem dla licznej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. \u017bydzi wnie\u015bli znacz\u0105cy wk\u0142ad w rozw\u00f3j miasta, jego kultury i gospodarki. Jednak, podobnie jak wiele innych spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskich w Europie, spo\u0142eczno\u015b\u0107 gda\u0144ska do\u015bwiadczy\u0142a okropnych prze\u015bladowa\u0144 podczas Holokaustu. W tym artykule na gdanski.pro opowiemy wi\u0119cej o \u017cyciu \u017byd\u00f3w w Gda\u0144sku. Pocz\u0105tki \u017cycia \u017cydowskiego w mie\u015bcie  \u017bydzi osiedlili […]<\/p>\n","protected":false},"author":270,"featured_media":2027,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[194],"tags":[1161,1160,1165,833,1162,482,1164,535,1166,1163],"moimportance":[33],"motype":[199],"moformat":[74],"class_list":["post-2118","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-sukcesow","tag-historia-spolecznosci-zydowskiej","tag-historia-spolecznosci-zydowskiej-w-gdansku","tag-holokaust","tag-kultura-3","tag-poczatki-zycia-zydowskiego-w-miescie","tag-slawni-ludzie","tag-wiekszosc-zydow-w-gdansku","tag-znane-gwiazdy","tag-zniszczenie-spolecznosci-zydowskiej","tag-zydzi","moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","motype-eternal","moformat-copywriting"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2118","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/270"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2118"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2118\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2122,"href":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2118\/revisions\/2122"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2027"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2118"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2118"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2118"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=2118"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=2118"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanski.pro\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=2118"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}